1. Sorun: Yağ sökme neden "standart reçete" ile çözülmüyor?

Boyahanede yağ sökme çoğu zaman sabit bir reçeteyle yapılır: belirli g/l yağ sökücü, belirli sıcaklık, belirli süre. Oysa aynı reçete bir partide temiz sonuç verirken diğerinde leke ya da alacalı boyama bırakabilir. Bunun temel nedeni, kumaşın üzerinde hangi yağın, ne miktarda ve ne kadar süredir beklediğinin partiden partiye değişmesidir.

İğne yağı üreticilerinin kendi teknik föyleri bile bu konuda açıktır. Yıkanabilir olarak satılan iğne yağları için dahi yağ izlerinin sökülmesine dair evrensel bir kural ya da standart prosedür bulunmadığı belirtilmektedir. Gerekçe olarak kirlenme derecesinin, kirlenme ile yıkama arasında geçen sürenin, makine ve elyaf özelliklerinin çok değişken olması gösterilmektedir [1]. Yani "yıkanabilir yağ" ifadesi bir garanti değil, uygun koşullar sağlanırsa geçerli olan bir özelliktir.

2. Kumaşın üzerindeki yağları tanımak

Örme kumaşta söküm açısından üç ana yağ kaynağı vardır. Pamuklu kumaşlarda bunlara ek olarak lifin kendi doğal mumları bulunur; ancak bu doğal mumların giderilmesi (hidrofilleştirme) yağ sökmeden ayrı bir hedeftir.

Yağ kaynağıTipik kimyasal yapıNereden gelirSöküm açısından kritik nokta
İğne yağı
(örme makinesi yağı)		Yüksek rafineli mineral baz yağ (bazı ürünlerde mineral + sentetik karışım) + katkı paketi [1][2]Örme makinesinin iğne, platin ve kanal yağlaması; yağın iğnenin "kuru bölgesine" göç etmesiyle kumaşa geçer [8]Lokal ve yoğun lekeler (dikey yağ çizgisi). Isı gördükçe sökülmesi zorlaşır [8][12]
İplik yağı
(spin finish, preparasyon)		Lubrikant (örneğin mineral yağ, pentaeritritol esteri, silikon) + emülgatör + antistatik [3][4]Sentetik lif (PES, PA) üretimi ve tekstüre aşamasında; patent literatüründe toplam uygulama %0,1–4, tercihen %1–2 [5]Değerlendirme: kumaşa homojen dağıldığı için çoğu zaman gözle fark edilmez. Pamuk-elastan örme üzerinde yapılan bir çalışmada alkali ortamda yapılan yağ sökme daha etkili bulunmuştur [13]
Elastan silikon yağıPolidimetilsiloksan (PDMS) esaslı finish; bir kısmı lif içine de katılır [6][7]Elastan filamente sarım sırasında; patent literatüründe finish yükü elastan ağırlığının %2–10'u mertebesinde [6]Emülsiyonlaştırması özel bir emülgatör sistemi gerektiren grup; banyoda ayrılan silikonun kumaşa ve makineye geri tutunma riski vardır [11]

Değerlendirme: Tablodaki oranlar patent ve teknik doküman kaynaklıdır; ticari ipliklerdeki gerçek miktar ve bileşim çoğunlukla iplik üreticisinin ticari sırrıdır. Bu nedenle işletme, iplik tedarikçisinden en azından yağın türünü (mineral / ester / silikon ağırlıklı) ve yaklaşık yükünü talep etmelidir.

Türkiye pazarındaki iğne yağları: Türkiye'de satılan örme makinesi iğne yağlarının teknik föyleri incelendiğinde, ürünlerin birçoğunun mineral veya beyaz yağ bazlı olduğu görülmektedir. Örneğin bir üreticinin mineral bazlı emülsiyon tipi iğne yağı serisi 22–68 cSt viskozite sınıflarında sunulmaktadır [18]; beyaz yağ bazlı bir başka seri de aynı 22–68 cSt sınıflarındadır [19]. Bazı ürünlerde elastan uyumu ayrıca belirtilmektedir [20]. Dikkat çekici olan, bir üreticinin föyünde yıkanabilirliğin işletmenin kendi gerçek üretim koşullarında kontrol edilmesinin istenmesi ve kasar (ağartma) ile yıkamadaki değişkenlik nedeniyle kirlenmiş kumaş için bir işlem önerisi verilmemesidir [19]. Yani yağ sökme başarısı yalnızca yağ sökücüye değil, kumaşa bulaşan iğne yağının formülasyonuna da bağlıdır.

2.1 Sahada yağı nasıl ayırt ederiz?

Laboratuvar analizi her zaman mümkün değildir; ancak birkaç basit gözlem, sorunun hangi yağdan kaynaklandığını büyük ölçüde gösterir:

  • UV lamba ile ham kontrol: Saha (yazar): Örme işletmelerinde ham kumaş kontrolü sırasında UV lamba yaygın olarak kullanılır; bu kontrolde yağ lekeleri, parafin ve enine bantlar (barre) birlikte incelenir. Bu aşamada yoğun yağ görülmesi, boyahanede ayrı yağ sökme banyosu kararının ilk göstergesidir (bkz. 4.1).
  • Lekenin şekli: Ham kumaş boyunca uzanan dikey çizgiler genellikle iğne yağının kanallardan kumaşa geçtiğini gösterir. Kanallarda biriken hav ve lif tozunun fitil etkisi, yağın yüzey gerilimi ve makine ısındıkça düşen viskozite bu göçü hızlandırır. Sorun özellikle ön fiksenin sıklıkla uygulandığı pamuk-elastan örmelerde belirginleşir [8].
  • Dağılım: Tüm yüzeyde homojen hidrofobluk, ıslanma gecikmesi ve alacalı boyama daha çok spin finish veya elastan yağına işaret eder; kalan yağ lekeleri boyamada daha koyu lekeler olarak ortaya çıkabilir [9].
  • Isıl işlem sonrası sararma: Bir makine üreticisinin açıklamasına göre, yağı sökülmemiş kumaşta ısıl işlem sırasında yağlar oksitlenir. Bu durumda sararma ve düzgünsüz boya alımı ortaya çıkabilir; ram girişinde ve çıkışında yoğun duman görülebilir [10].

Laboratuvar düzeyinde: Kalıntı yağ miktarı, ekstraksiyon esaslı standart test metotlarıyla belirlenir: ASTM D2257-25 (tekstillerde ekstrakte edilebilir madde) [15] ve selüloz içeren kumaşlar için AATCC TM97-2020 [16].

3. Doğru yağ sökücüyü seçmek: yağın yapısına göre kimya

Yağ sökücü seçimi, "en güçlü yağ sökücüyü bulmak" değil, sökülecek yağın kimyasına uygun mekanizmayı seçmektir. Üç temel yaklaşım vardır. Emülsiyonlaştırma, yağı küçük damlacıklar halinde suda tutar. Solventli yağ sökücüler, solvent ve yüzey aktif madde karışımı ürünlerdir ve yağı çözerek uzaklaştırır. Alkali ortam ise ester yapılı yağların suda daha kolay uzaklaşan forma dönüşmesine destek olur.

Baskın yağEtkili mekanizmaSeçimde dikkat edilecekler
Mineral iğne yağıNoniyonik yüzey aktif maddelerle emülsiyonlaştırma; sıcaklık yağın akışkanlığını artırırPamuklu örme üzerinde yapılan bir yüksek lisans çalışmasında noniyonik yağ sökücü ile 1,5 g/l, 70 °C ve 20 dakika optimum bulunmuştur (sodasız, 1:20 flotte) [12].
Aynı çalışmada örgü tipinin etkisi de görülmüştür: makine yağı lekesi en iyi süprem, sonra ribana kumaştan uzaklaşmış, en zor interlok kumaştan çıkmıştır; viskon kumaş pamuğa göre daha kolay temizlenmiştir [12].
Saha (yazar): Çalışmadaki 1:20 flotte laboratuvar koşuludur. Günümüz örgü boyahanelerinde flotte oranı genellikle 1:5'tir; 350–400 g/m² gibi kalın ve gramajlı kumaşlarda bazı işletmeler 1:8'e çıkar, havalı jetlerde ise 1:3–1:4 kullanılır. Yağ sökücülerin çoğu alkali ortamda çalışır; laboratuvar denemesi ise sodasız ve 1:20 flotteyle yapılmıştır. Bu iki fark nedeniyle laboratuvar g/l değerleri doğrudan sahaya taşınmamalıdır. AB'nin tekstil sektörü için en iyi mevcut teknikler (BAT) sonuçları da kesikli proseslerde düşük flotte oranlı sistemleri su tasarrufu tekniği olarak sayar [17]. Flotte oranı değiştiğinde yağ sökücünün sabit g/l mi yoksa kumaş ağırlığına göre mi dozajlanacağı ürün föyüne ve saha denemesine bağlıdır; bu yazı bir dönüşüm formülü vermez.
Ester esaslı spin finishEmülsiyonlaştırma + alkali ortam desteği%90 pamuk, %10 elastanlı örme üzerinde yapılan karşılaştırmada pH 10'da (2 g/l sodyum karbonat) yapılan yağ sökme, pH 3,5'te (formik asit) yapılana göre her üründe daha iyi sonuç vermiştir. Alkali banyoda beyazlık ve renk verimi daha yüksek, yüzey daha temiz çıkmıştır. Asidik banyoda ise ürün fark etmeksizin yağ lekeleri kalmıştır [13]. Bu bulgu yalnızca pamuk-elastan çalışmasına aittir.
PA ve PA-elastan için iyonik yapı ayrıca önemlidir (aşağıdaki kutuya bakınız).
Elastan silikon yağıSilikona özel emülgatör sistemi + sökülen silikonu banyoda dağılmış halde tutmaİyi bir ürünün iki işi birden yapması gerekir: silikonu kumaştan almak ve aldığı silikonun makine yüzeylerine ya da kumaşa tekrar yapışmasını önlemek. Üretici broşürlerinde bu ikinci özellik "geri tutunmayı önleme" (anti-redepozisyon) olarak ayrıca vurgulanır ve renklendirilmiş silikon yağıyla yapılan emülsiyonlaştırma testleriyle gösterilir [11].
Karışık yük (elastanlı kumaş)Mineral + ester + silikonu birlikte emülsiyonlaştıran çok bileşenli ürünler veya solventli yağ sökücülerPamuk-elastan çalışmasında solventli bir noniyonik ürün de denenmiş; solvent kullanımına ilişkin yasal kısıtlamalar nedeniyle bu tip üründe tedarik seçeneğinin sınırlı kaldığı belirtilmiştir [13].

3.1 Su sertliği ve iyon tutucu

Saha (yazar): Günümüzde alkali ortamda yapılan yağ sökmede alkali olarak genellikle yalnızca sodyum karbonat (soda) kullanılmaktadır. Akademik çalışmada da alkali banyo 2 g/l sodyum karbonat ile hazırlanmıştır [13].

Değerlendirme: Sert suda bulunan kalsiyum ve magnezyum iyonları, alkali ortamda yağ asitleriyle suda çözünmeyen kireç sabunları oluşturabilir ve sodayla birlikte kumaş ve makine yüzeyinde kireç birikintisine yol açabilir. Bu da sökülen yağın kumaşa geri tutunmasına ve sert tuşeye neden olabilir. Sert su koşullarında yağ sökme banyosunda iyon tutucu kullanılması bu riski azaltır.

Bir iyon tutucu ürünün teknik açıklamasında da kalsiyum, magnezyum ve demirin alkali ortamda ve yüksek sıcaklıkta bağlandığı; yıkama ve kasar sırasında oluşan çözünmeyen karbonat ve hidroksitlerin çökmesinin önlendiği belirtilmektedir [21]. Ancak iyon tutucu miktarı, suyun ölçülen sertliğine ve kullanılan kimyasal sisteme göre belirlenmelidir; su sertliği bilinmeden genel bir dozaj önermek doğru değildir.

4. Proses sırası: önce ön fikse mi, önce yağ sökme mi?

Bu yazıda “ön fikse”, boyamadan önce uygulanan ısıl fiksajı; “yağ sökme” ve “ön yıkama”, kumaştaki yağın sulu banyoda uzaklaştırılmasını anlatır. Elastanlı örme kumaşlarda ön fikse ile yağ sökme arasındaki sıra, kaynaklarda farklı ele alınmaktadır:

  • Önce yağ sökme yaklaşımı: Bir makine üreticisinin açıklamasına göre yıkanmadan ramdan geçen elastanlı kumaşta iplik ve iğne yağlarındaki silikonlar yanar ve elastik özellikler değişir. İç oksidasyon düzgünsüz boya alımına yol açar ve ramda keskin duman oluşur. Önceden yıkanan kumaş ise fikse sonrası daha az sararır [10].
  • Önce fikse yaklaşımı: Bir tedarikçi uygulama notunda, polyester-elastan kumaşlarda elastan oranı yaklaşık %8 ve üzerinde olan kumaşların boyamadan önce açılıp ön fiksesinin yapılması önerilmektedir. Böylece silikon yağının bir kısmı buharlaştırılır, ardından ön yıkama yapılır [9]. Bir örme teknolojisi yazısında da kumaşların çoğunlukla önce fikse edilip sonra yıkandığı ve yağın fiksede sararma ve yağ lekelerine yol açtığı belirtilmektedir [8].

4.1 Türkiye örgü boyahanelerindeki uygulama

Saha (yazar): Türkiye'deki örgü boyahanelerinde ön fikse çoğunlukla yağ sökmeden önce yapılır; bu, örgü boyahanelerinde yaygın bir uygulamadır. Bu tercihte maliyet ve apre verimliliği belirleyici olmaktadır. Tipik akış şöyledir:

  1. Ham kontrol (UV lamba ile yağ, parafin ve enine bant kontrolü)
  2. Ön fikse (sıcaklık ve süre, elastan üreticisinin föyüne ve lif türüne göre belirlenir)
  3. Ön terbiye: ham kontrolde ağır yağ görülmüşse yağ sökme ayrı bir banyoda yapılır; ağır yağ yoksa pamuk ve selülozik örmelerde yağ sökücü kasar banyosuna birlikte verilebilir. Ayrı yağ sökme banyosunun sıcaklığı ve süresi, kullanılan ürünün föyüne ve ham kumaştaki yağ yüküne göre laboratuvarda belirlenir; bu yazı genel bir reçete vermez (laboratuvar örneği için bkz. Bölüm 3; bu değerler sahaya taşınmaz [12]).

Değerlendirme: Bu akış sahada en yaygın olandır. Ham kontrolde ağır yağ saptanır ve elastan oranı düşükse yağ sökme ya da yıkama ön fiksenin önüne alınabilir (bkz. 4.2). Sentetik örmelerde fikse öncesi yıkama BAT 25 ile de örtüşür. Isıl işlem yağın sökülmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle fikse sonrası yağ sökme verimi kumaş denemesiyle izlenmelidir. Bu yazı fikse sonrası yağ sökme verimini gösteren bir ölçüm sunmaz.

Yazar yorumu: Kılcal kırık riski, yüksek elastanlı kumaşlarda ön fiksenin önce yapılmasının bir nedeni olabilir. Elastan davranışı stabil hale gelmeden yapılan yaş işlemlerde kılcal kırıklar oluşabilir ve bu kırıklar sonradan yapılan ön fiksede düzelmez. Bu, saha gözlemine dayanan bir yorumdur ve kaynakla doğrulanmamıştır.

4.2 Avrupa Birliği BAT yaklaşımı

AB'nin tekstil sektörü için yayımladığı en iyi mevcut teknikler (BAT) sonuçları sentetik örmeler ve uçucu organik bileşik emisyonu açısından bir tercih ortaya koymaktadır. Havaya organik bileşik emisyonunu azaltmak için sentetik örme kumaşların termofiksaj veya ön fikse öncesinde yıkanması BAT olarak tanımlanmıştır (BAT 25). Ancak kumaş yapısına bağlı olarak uygulanabilirliğin sınırlı olabileceği de belirtilmiştir [17]. Aynı belgede, kaynağında önlem olarak bobinleme, eğirme ve örmede kullanılan mineral yağların kontrol altında tutulduğu iplik ve kumaşların ve silikon yağı azaltılmış elastanın kullanılması da teknikler arasında sayılmaktadır [17].

Değerlendirme: İki yaklaşım aynı soruya farklı ölçütlerle bakar. Önce fikse, yüksek elastanlı kumaşta silikon yağının bir kısmını uçurmak için önerilir [9]. Önce yıkama ise ramdaki yağ buharını ve emisyonu azaltmak için BAT olarak tanımlanmıştır [17]. Sıra iki ölçüte göre seçilebilir. Polyester-elastan kumaşlarda elastan oranı yaklaşık %8 ve üzerindeyse önce fikse seçilir; pamuk-elastanda bu eşik kaynakla doğrulanmamıştır. Bu durumda ham kontrolle yağ yükü ölçülür; baca filtrasyonu ve temizlik periyodu buna göre planlanır. Elastan oranı daha düşük ve ham kumaştaki yağ yükü yüksekse önce yağ sökme ya da yıkama seçilir. Yağ yükü düşükse pamuk ve selülozik örmelerde yağ sökücü kasar banyosuna birlikte verilebilir. Bu kural, kaynakların birleştirilmesine dayanan bir değerlendirmedir; tek bir kaynak bu ayrımı yapmaz. Aynı kumaşta iki sırayı karşılaştıran yayımlanmış bir veri bu çalışmada bulunamadı; kaynaklar üretici ve tedarikçi açıklamaları ile BAT sonuçlarından oluşur. Seçimde ayrıca kumaş kalitesi ve maliyet de dikkate alınır.

Ram bacası boyutu — Saha (yazar): Ön fiksenin yağ sökmeden önce yapılması, ham kumaştaki iğne ve iplik yağlarının ramda buharlaşması anlamına gelir. Yazarın ram bacası yangınları üzerine yürüttüğü önceki araştırmada, örme ve iplik üretiminde kullanılan yağların buharlaşıp baca çeperlerinde birikmesinin baca yangınlarının önemli nedenlerinden biri olabileceği yönünde bulgular elde edilmiştir. Bu araştırma yayımlanmış bir kaynak değildir; saha bilgisi olarak okunmalıdır. Bu nedenle "önce ön fikse" uygulamasında baca temizliği ve bakım periyodu, yağ yükü dikkate alınarak planlanmalıdır.

Bir tedarikçi vaka çalışması, Bursa'daki bir tekstil işletmesinde ram egzozuna uygulanan elektrostatik filtreyi anlatmaktadır. Çalışmada ram çıkışında yoğun duman, mum ve sis bulunduğu ve bunun koku sorununa yol açtığı belirtilmektedir [22]. Vaka çalışması bu emisyonun kaynağını ayrıca tanımlamamaktadır.

Bursa'da pamuk/polyester kumaş boyayan bir işletmenin ram bacası üzerine hakemli bir çalışma yapılmıştır. Çalışmaya göre özellikle ön fikse ve kurutma aşamalarından çıkan baca gazında bol miktarda yağ zerreciği ve toz bulunmaktadır. Yağ miktarı kumaş tipine bağlıdır ve yanmış yağ yoğun koku oluşturmaktadır [23]. Bursa'daki dokuz tekstil tesisinin ram bacalarında Nisan 2024–Mart 2025 arasında yapılan ve 2026'da yayımlanan ölçümlerde ise koku değerlerinin tüm bacalarda Türkiye'deki 1.000 OU/m³ eşiğini aştığı bildirilmiştir. Çalışma, yağ içeren kumaşların yüksek sıcaklıkta buhar çıkardığına ve yağların ısıl bozunmasının ilave uçucu organik bileşik oluşturabileceğine de değinmektedir [24].

Değerlendirme: Bu çalışmalar yağ sökme etkinliğini doğrudan ölçmemektedir; ancak kumaşta kalan yağın ram emisyonlarının kaynaklarından biri olduğu yönündeki saha gözlemini destekler. Yağ sökmenin etkinliği bu nedenle yalnızca kumaş kalitesi değil, sonraki ısıl işlemlerin çevresel performansı açısından da önemlidir.

5. Ham kumaşın bekleme süresi

İTÜ'deki yüksek lisans çalışmasında makine yağı lekesi kumaşa farklı koşullarda bağlanmıştır: ağırlık altında bekletme, belirli sıcaklıkta fikse etme ve kirlenme ile yıkama arasında farklı bekleme süreleri. Lekelenme koşulu ağırlaştıkça yağın hem pamuk hem viskon kumaştan uzaklaştırılması zorlaşmıştır [12].

Değerlendirme: Ham kumaşın örmeden sonra uzun süre, özellikle sıcak ve ışık alan ortamda bekletilmesi, aynı reçetenin farklı partilerde farklı sonuç vermesinin gizli nedenlerinden biri olabilir. Ham kumaş stok süresinin parti kartına yazılması, sorun analizinde değerli bir veridir.

6. Çevre ve mevzuat boyutu

  • APEO/NPE: AB REACH Ek XVII 46a maddesi uyarınca, 3 Şubat 2021'den sonra suda yıkanması beklenen tekstil ürünleri, nonilfenol etoksilatı ağırlıkça %0,01 veya daha fazla içeriyorsa piyasaya arz edilemez [14]. İhracat yapan işletmeler için yağ sökücünün ve iğne yağının APEO içermediğinin belgelenmesi zorunlu bir seçim kriteridir.
  • Kimyasal yönetimi: AB BAT sonuçları, genel çevresel performansı iyileştirmek için işletmelerin bir kimyasal yönetim sistemi kurmasını öngörür; yağ sökücü ve iyon tutucu seçimi de bu sistemin parçasıdır [17].
  • Atık su: Yağ sökme ile kumaştan ayrılan tüm yağ ve yüzey aktif maddeler atık suya gider. Bu nedenle ürünün biyobozunurluk verisi tedarikçiden istenmelidir.
  • Solventli yağ sökücüler: Yağı çözme gücü yüksektir; ancak solvent kullanımına ilişkin yasal kısıtlamalar bulunmaktadır ve bu durum tedarik seçeneklerini de daraltabilmektedir [13]. İş güvenliği ve atık su açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Piyasada yüksek emülsiyon özellikli konsantre yağ sökücüler de bulunmaktadır [25].

7. Doğru yağ sökücü seçimi için kontrol listesi

Yağ sökücü seçerken tedarikçiden aşağıdaki bilgilerin istenmesi ve laboratuvarda kendi kumaşınızla, kendi flotte oranınızda doğrulanması önerilir:

  1. Ürün hangi yağ sınıflarını (mineral, ester, silikon) emülsiyonlaştırmak için tasarlanmış? Silikona karşı ayrı test verisi var mı?
  2. Sökülen yağın kumaşa ve makineye geri tutunmasını önleme performansı nasıl gösterilmiş?
  3. Hangi pH ve sıcaklık aralığında etkin? Sodalı (alkali) banyoda ve düşük sıcaklıkta emülsiyon kararlılığı ne durumda?
  4. Kasar banyosuyla birlikte kullanılabilir mi (peroksit ve alkali ile uyumu)?
  5. Su sertliğine toleransı nedir; ayrı iyon tutucu gerekir mi?
  6. Köpük davranışı jet/overflow makinesine ve kullandığınız flotteye (genel kullanımda 1:5, havalı jette 1:3–1:4) uygun mu?
  7. APEO/NPE içermediğine dair belge ve biyobozunurluk verisi var mı?
  8. PA ve PA-elastan için noniyonik mi; anyonik içerik var mı?

8. Sonuç

Örme kumaşta yağ sökme, tek bir yağı değil; mineral iğne yağı, mineral/ester esaslı spin finish ve silikon esaslı elastan yağından oluşan bir karışımı hedefler. Başarılı bir söküm için önce ham kontrolde bu yükü tanımak, yağ sökücüyü yağın kimyasına ve elyafa göre seçmek, sıcaklığı, su sertliğini ve sahadaki gerçek flotte oranını hesaba katmak gerekir. Türkiye'deki örgü boyahanelerinde yaygın olan "önce ön fikse" uygulaması, yağ sökme kararını ham kontrole bağlar: ağır yağda ayrı banyo, hafif yükte kasarla birlikte yağ sökme. Ağır yağlı ve düşük elastanlı kumaşta ise yağ sökme ya da yıkama ön fiksenin önüne alınabilir (Bölüm 4). Bu tercihin kumaş kalitesi kadar ram bacası güvenliği üzerindeki etkisi de göz önünde tutulmalıdır.

Kaynaklar

Ücretsiz açılabilen kaynaklarda doğrudan bağlantı verilmiştir; standartlar ücretlidir, bunlar için yalnızca metot adı ve sürümü gösterilmiştir. Doğrudan alıntı yapılmamış, bilgiler yeniden ifade edilerek kaynak gösterilmiştir.

  1. Matrix Specialty Lubricants — Soluble Textile Oil TX 87, Teknik Veri Föyü (iğne yağı; viskozite 22 cSt/40 °C, 3,6 cSt/100 °C) (2024). matrix-lubricants.com (erişim: 27.10.2026)
  2. Klüber Lubrication — Silvertex T 32 ve Klüberoil Tex 1-46 N ürün sayfaları (iğne yağı; mineral ve sentetik baz yağ, yıkanabilirlik) (güncel). klueber.com (Silvertex T 32) · klueber.com (Tex 1-46 N) (erişim: 27.10.2026)
  3. US 5232742 — Polyester/poliamid iplik için spin finish bileşimi (1993). patents.google.com (erişim: 27.10.2026)
  4. Slade, P.E. — Handbook of Fiber Finish Technology, Bölüm 1 özeti (sentetik lif finishleri: lubrikant, emülgatör, antistatik, antimikrobiyal) (1998). taylorfrancis.com (erişim: 27.10.2026)
  5. US 5389269 — Biyobozunur spin finish (polyester); toplam uygulama %0,1–4, tercihen %1–2 (1995). patents.google.com (erişim: 27.10.2026)
  6. US 6844039 — Elastan bobinlerinde finish yağı; yağ yükü elastan ağırlığının %2–10'u (2005). patents.justia.com (erişim: 27.10.2026)
  7. US 6123885 — Elastan eğirme çözeltisine PDMS + etoksile PDMS katılması (2000). patents.google.com (erişim: 27.10.2026)
  8. Apparel Resources (StitchWorld) — Problem solver: eliminating oil lines in circular knitted fabrics (pamuk-elastan örme) (2010). apparelresources.com (erişim: 27.10.2026)
  9. Clark, D. (First Source Worldwide) — Preparing Polyester Fabrics: pre-scouring & setting (PES ve PES-elastan) (2016). fsw.cc (erişim: 27.10.2026)
  10. Knitting Industry — Bianco Happy Scour (sentetik + elastomer örme kumaşın fikse öncesi yıkanması; üretici açıklaması) (2015). knittingindustry.com (erişim: 27.10.2026)
  11. Zschimmer & Schwarz — sentetik ve elastan karışımları için ön yıkama yağ sökücüsü teknik broşürü (silikon/mineral/ester sökümü, geri tutunmayı önleme, emülsiyonlaştırma testi) (2019). zschimmer-schwarz.com (erişim: 27.10.2026)
  12. Çağıltay, F. — Pamuklu Örme Kumaşlarda Yağ Sökme Prosesinin İncelenmesi ve İyileştirilmesi (YL tezi, İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, danışman N. Ç. Gürsoy; Tez No 315229) (2012). polen.itu.edu.tr · polen.itu.edu.tr · tezara.org (erişim: 27.10.2026)
  13. Oktav Bulut, M., Akçalı, K. — Elastan iplik içeren örme kumaşların yağ sökme işleminin incelenmesi. Erciyes Üniv. Fen Bil. Enst. Fen Bil. Derg. 28(3):262–269 (%90 pamuk / %10 elastan örme) (2012). dergipark.org.tr · acikerisim.bartin.edu.tr · acikerisim.bartin.edu.tr (erişim: 27.10.2026)
  14. Komisyon Tüzüğü (AB) 2016/26 — REACH Ek XVII madde 46a (NPE, %0,01, 3 Şubat 2021 sonrası) (2016). legislation.gov.uk · substitution.ineris.fr (erişim: 27.10.2026)
  15. ASTM D2257-25 — Standard Test Method for Extractable Matter in Textiles (yürürlükteki sürüm; metin ücretli) (2025). store.astm.org (erişim: 27.10.2026)
  16. AATCC TM97-2020 — Test Method for Extractable Content of Textiles (selüloz ve selüloz karışımları; satıştaki güncel sürüm; metin ücretli) (2020). members.aatcc.org (erişim: 27.10.2026)
  17. Komisyon Uygulama Kararı (AB) 2022/2508 — Tekstil sektörü için BAT sonuçları (BAT 5, BAT 10, BAT 14, BAT 25) (2022). eur-lex.europa.eu (erişim: 27.10.2026)
  18. Speedol — Tekstil Örme Yağı T Serisi ürün sayfası (mineral baz, VG 22–68, emülsiyon tipi) (güncel). speedol.com.tr (erişim: 27.10.2026)
  19. Dayıoğlu Petrol — Texol Fibresyn Premium WE Serisi teknik föyü (beyaz yağ bazlı; 22–68 cSt viskozite sınıfları; yıkanabilirliğin gerçek üretim koşullarında kontrolü) (tarihsiz). dayioglupetrol.com.tr (erişim: 27.10.2026)
  20. Petro-Tech (TotalEnergies Türkiye tedarikçisi) — TIXO STAINLESS 32 ürün sayfası (emülsiyon tipi iğne yağı, elastan uyumu) (güncel). petro-tech.com.tr (erişim: 27.10.2026)
  21. Sarex — Saraquest-W iyon tutucu ürün sayfası (alkali ortamda Ca, Mg, Fe bağlama; pamuk ve karışımlarının ön işlemi) (güncel). sarex.com (erişim: 27.10.2026)
  22. Vanterm — Ram egzoz havası filtrasyonu vaka çalışması (Bursa, tekstil işletmesi) (tarihsiz). vanterm.com (erişim: 27.10.2026)
  23. Topaç Şağban, F. O., Özgen, A. C. — Tekstil ramöz bacasından kaynaklanan kirliliğe önlem olarak oluşturulan filtrasyon sisteminin değerlendirilmesi: bir örnek çalışma. Uludağ Üniv. Müh. Fak. Derg. 23(2):143–154. doi:10.17482/uumfd.332228 (2018). dergipark.org.tr (erişim: 27.10.2026)
  24. Karabacak, E. ve ark. — Investigation of Odor, VOC and TOC Parameters Originating from Textile Industry Stenter Stack. Toxics 14(7):560. doi:10.3390/toxics14070560 (CC BY) (2026). mdpi.com (erişim: 27.10.2026)
  25. Denge Kimya (DNG) — Defaten NOS Conz New ürün sayfası (yüksek emülsiye etme özelliğine sahip konsantre yağ sökücü) (güncel). chemistryforbetterfashion.com (erişim: 04.11.2026)